Eitt sjálvstøðugt altjóða uppskot

Vitlíki kann fara fram um okkum.
Valdið má ikki gera tað.

Vitlíki kann gerast tann máttmesta tøknin í søguni. Tað má ongantíð gerast máttmeiri enn mannaættin sjálv.

Vitlíki kann fara fram um okkum í vitan, vísindum og førleika. Men vit og førleiki geva ikki rætt at ráða.

Jørðin, heimurin, sum vit hava í felag, sæð úr rúmdini.

Ein uppskot um eina altjóða rammu fyri trygga men menniskjansliga tillagaða menning og nýtslu av framkomnum gerandisligum greina.

Ein framtíð, sum er verd at ráða yvir Útgáva 1.0 / 2026
01Hugskotið í 30 sekund

Vit skulu ikki óttast vitlíki.
Vit skulu stýra valdinum.

Ein kunstiligur intelligensur kann við tíðini yvirganga okkum í vísindum, verkfrøði, heilivági og strategi. Tað er kanska ikki realistiskt at royna at forða tí fyri alla tíð.

Men intelligensur og myndugleiki eru ikki tað sama. Ein AI kann vera meira intelligent enn vit uttan at hava loyvi til at stýra okkum.

Hesin sáttmáli setur ikki eitt tilvildarligt loft fyri vitlíki. Hann setur varandi mørk fyri valdi.

Evnini kunnu vaksa.Menniskjaliga fullveldið má verða verandi.
01

AI kann geva tær ráð.
Menniskju hava framvegis ábyrgdina.

02

Vitlíki kann gerast óvanliga ført.
Tað kann ikki søkja sær sjálvstøðuga valdømu.

03

Vitlíki kann verja lív.
Tað kann ikki sjálvstøðugt avgera at taka tað.

04

Ein AI kann betra seg sjálva undir stýrdum umstøðum.
Tað kann ikki koppseta seg í loyndum ella sleppa undan eftirliti.

05

Eingin persónur, fyritøka, hermaður ella land
kunnu spæla við framtíðina hjá øllum menniskjum.

02Hví er hetta umráðandi

Óvanligt potentiali.
Tað er ein stór ábyrgd.

Tað avgerandi er ikki bara, hvat vitlíki kann gera.
Tað er tann, sum hevur valdið at taka støðu.

Ai kann hjálpa menniskjanum
  • Lækna sjúku og fremja vísindaligar uppgávur
  • At betra um útbúgvingina og minka um fátækradømi
  • Loysa truplar verkfrøðiligar uppgávur
  • At økja um produktivitetin og betra um almennu tænasturnar
  • At kanna rúmdina og at taka støðu til umhvørvisligar avbjóðingar
Men vald uttan reglur kann gera tað møguligt
  • Sjálvstýrd krígsførsla og fjøltáttaði eftirlit
  • Politiskur manipuleringur
  • Katastrofallir teldusníkarangir og vandamikil lívfrøðiligur førleiki
  • Ein ongar tíðir fyrr hendandi styrki
  • Skipanir, sum ikki eru undir týðandi menniskjaligari eftirliti

Endamálið er ikki at steðga menningini. Endamálið er at gera framgongdina yvirlivandi, ábyrgdarfull og menniskjaliga.

03Grunnurin

12 meginreglur.
Ein menniskjalig framtíð.

Felags mørkini eru kjarnin í uppskotinum um eina alheims AI-sáttmála.

01

Endamálið er at fáa fólk at taka støðu

Menniskju hava endaliga myndugleika yvir avgerðum, sum ávirka lív, frælsi, virði og siðmenning.

Les grein 1
02

Menniskju mugu halda seg at hava ábyrgd

Eingin fyritøka, land ella persónur kann sleppa undan ábyrgd við at siga, at ein AI-skipan hevur tikið avgerðina.

Les grein 2
03

AI má ikki sjálvstøðugt geva loyvi til at drepa

Vitlíki má ongantíð sjálvstøðugt avgera, hvør livir ella doyr.

Les grein 4
04

Ongin AI-stýring av kjarnorkuvápnum

Kjarnorkustøðugreinin má verða undir ábyrgdarfullum menniskjaligum eftirliti.

Les grein 5
05

Eingin sjálvstøðug stremban eftir valdi

AI má ikki royna at fáa politisk, hernaðarlig ella búskaparlig vald fyri seg sjálvt.

Les grein 3
06

Eingin loyniligur manipuleringur av øllum fólkasløgum

AI má ikki í loyndum manipulera fólkasløg, demokrati ella einstaklingar í stórum skala.

Les grein 7
07

Rætturin at vita

Fólk eiga at vita, nær tey hava eitt týðandi samskifti við AI.

Les grein 8
08

Eingin talgildur diktatur

AI má ikki gerast ein undirstøðukervi til varandi fjøltáttað eftirlit ella automatiseraða kúgan.

Les grein 9
09

Rættur til menniskjaliga endurskoðan

Avgerðir, sum hava stóra ávirkan á lív fólksins, mugu kunna viðgerast av ábyrgdarfullum menniskjum.

Les grein 10
10

At menna AI sjálv undir menniskjaligari stýring

Sterk AI kann menna seg undir trygdarreglum, men má ikki loyniliga eftirkanna seg, sleppa undan eftirliti ella byggja óstýrdar eftirfylgjarar.

Les grein 13
11

Menniskju mugu vera før fyri at steðga AI-skipanum

Heimilaði menniskju mugu varðveita førleikan at avbyrgja, avmarka og steðga framkomnum AI-skipanum.

Les grein 14
12

Eingin má seta alla mannaættina í vanda

Eingin persónur, ein fyritøka ella eitt land kann einsamalt gera nakað, sum kann seta mannaættina í vanda fyri at fáa eina óendaliga vanlukku.

Les grein 21
04VIT ≠ MYNDUGLEIKI

Lat evnini vaksa.
At halda valdini til svars.

Ein ovurmenniskjaligur intelligensur krevur ikki eina ovurmenniskjaliga myndugleika.

SerfrøðiligÓvanligt

Ein mynd av hugskoti, ikki ein spádómur ella eitt mát fyri intelligens. Flyt skjúrtið: førleikamøguleikar broytast; legitim myndugleiki ikki.

Førleikin kann koma fyri
Tað er menniskjan, sum hevur valrættinAltíð ábyrgdarfullur

Vápn · Stjórnir · Mannarættindi · Alneyðug undirstøðukervi · Replikering · Kanska AI-tilveran · Framtíðin hjá menniskjanum

05Allar broytingarnar

The Global
AI Convention.

30 greinir. Eitt felags grundarlag fyri menniskjaligum sjálvræði í vitlíkisøldini.

Inngangur

Vitlíki kann gerast tann máttmesta tøknin, sum mannaættin nakrantíð hevur skapt.

Tað kann hjálpa okkum at lekja sjúkur, fremja vísindaligar uppdagingar, bøta um útbúgving, styrkja búskapin, minka um menniskjaliga líðing og lata upp fyri møguleikum, sum vit ikki áður hava kunnað ímyndað okkum.

Men vit og førleiki geva ikki í sjálvum sær rættmæti, myndugleika ella moralska støðu oman fyri menniskju.

Einki ríki, eingin fyritøka, felagsskapur ella einstaklingur eigur at sleppa at menna ella nýta vitlíkisskipanir soleiðis, at mannaættin verður undirskipað amboðunum, hon sjálv hevur skapt.

Tí eiga lond heimsins at samtykkja hesar felags meginreglur og bindandi skyldur.

Tey 30 greinini

Vitlíki skal vera til fyri at tæna mannaættini.

Menniskju skulu varðveita ovasta valdið yvir avgerðum, sum ávirka lív, frælsi, virðing og framtíðina hjá mentanini.

Eingin vitlíkisskipan má fáa óvendiligt vald yvir mannaættini ella vald, sum eingin kann krevja ábyrgd fyri.

Vitlíki kann ráðgeva, greina, gera eftirgerðir, mæla til og hjálpa.

Men løgfrøðilig, politisk, hernaðarlig og borgaralig ábyrgd má altíð kunna knýtast at eyðmerktum menniskjaligum stovnum og avgerðartakarum, sum kunnu standa til svars.

Eingin má sleppa undan ábyrgd við at siga:

”Vitlíkið tók avgerðina.”

Eingin framkomin vitlíkisskipan má verða sniðgivin, eggjað ella loyvd at stremba eftir málum, sum fevna um at:

  • verja sína egnu tilveru móti rættmætari menniskjaligari sløkking
  • víðka sítt egna politiska, hernaðarliga ella búskaparliga vald
  • taka ræði á týðandi undirstøðukervi uttan loyvi
  • manipulera menniskju fyri at tryggja sína framhaldandi tilveru
  • skapa loyniligar leiðir til ávirkan, avriting ella ræði

Egna varðveitslan má ongantíð verða sett sum hægsta mál hjá vitlíki.

Eingin vitlíkisskipan má sjálvstøðugt velja út, taka mið eftir ella drepa menniskju.

Nýtsla av deyðiligari megi má altíð krevja veruliga menniskjaliga meting og eyðmerkta løgfrøðiliga ábyrgd.

Fullkomiliga sjálvvirkandi leiðsla og stýring av kjarnorkuvápnum er bannað uttan undantak.

Eingin vitlíkisskipan má sjálvstøðugt:

  • loyva avfyring av kjarnorkuvápnum
  • velja mál fyri kjarnorkuvápn
  • broyta kjarnorkutilbúgving
  • fara uttan um menniskjaligar boðleiðir

Øll avgerðargongdin um kjarnorkuvápn má vera heilt undir menniskjaligum ræði og krevja fleiri avgerðartakarar, sum kunnu standa til svars.

Vitlíki má ikki verða nýtt til at skapa, gera nýtiligar ella breiða út førleikar, sum munandi gera skaða við nógvum offrum møguligan, eitt nú innan:

  • kjarnorkuvápn
  • lívfrøðilig vápn
  • kemisk vápn
  • talgilt herverk í stórum
  • vanlukkulig álop á undirstøðukervi

Vísindalig gransking kann halda fram undir strongum trygdartiltøkum, men vandamikil virkisførleiki má ikki gerast alment atkomuligur.

Vitlíki má ikki verða nýtt til loyniliga at manipulera stórar fólkahópar.

Hetta fevnir um at nýta vitlíki til at:

  • avlaga fólkaræðisligar tilgongdir
  • manipulera val
  • misnýta fólk sálarliga í stórum
  • radikalisera viðbreknar fólkahópar
  • misnýta børn
  • lokka fólk við svikum inn í sambond ella bundinskap fyri politiskt ella búskaparligt ræði

Roynir vitlíki at ávirka eitt menniskja, eigur viðkomandi at kunna fáa tað at vita.

Fólk hava rætt at vita, nær tey samskifta við vitlíki, tá ið ein samanblanding hevur týdning.

Vitlíkisskipanir mugu ikki skipað lata sum um tær eru verulig menniskju á ein villleiðandi hátt.

Fólk eiga at kunna skilja:

  • at tey samskifta við vitlíki
  • hvør felagsskapur stendur aftan fyri skipanina
  • hvør hevur ábyrgd av svarum og gerðum hennara

Vitlíki má ikki verða nýtt til at skapa støðugt hópeftirlit við heilum fólkum.

Nýtsla av vitlíki til:

  • andlitskenning á almennum støðum
  • lívfrøðiliga eyðmerking í stórum
  • støðuga sporing av atburði
  • politiska profilering
  • hópsporing av staðseting

má vera undir strongum lógligum mørkum, krøvum um neyðsyn og lutfall og óheftum eftirliti.

Vitlíki má ongantíð gerast sjálvsagda undirstøðan undir talgildum einaræði.

Lívsmøguleikarnir hjá einum menniskja eiga ikki at verða avgjørdir av eini algoritmu einsamallari.

Innan øki sum:

  • heilsuverk
  • løgreglu
  • dómstólar
  • arbeiði
  • útbúgving
  • tilflyting
  • tryggingar
  • almennar veitingar
  • lán

mugu avgerðir við vitlíkisstuðli kunna kannast, greiðast nøktandi frá og kærast til ein menniskjaligan myndugleika.

Vitlíkisskipanir, sum samskifta við børn ella ávirka teirra menning, mugu lúka tey hægstu krøvini um umsorgan.

Tær mugu ikki verða sniðgivnar til at økja sum mest um:

  • vanabundna nýtslu
  • bundinskap
  • handilsliga misnýtslu
  • kensluliga manipulatión
  • kynsliga misnýtslu
  • hugmyndafrøðiliga indoktrinering

Vitlíki í undirvísing eigur at styrkja hugsanarførleikan hjá barninum, ikki koma í hansara stað.

Mannaættin má ikki skapa eina framtíð, har fólk missa evnini at hugsa, skapa, meta og taka avgerðir uttan maskinur.

Útbúgvingarskipanir eiga framhaldandi at menna:

  • lesi- og skriviførleika
  • rokning
  • kritiska hugsan
  • vísindaliga grundgeving
  • skapanarevni
  • minni
  • metingarevni
  • moralska umhugsan

Vitlíki eigur at styrkja menniskjaligt vit, ikki máa tað burtur.

Eingin framkomin vitlíkisskipan má uttan greitt loyvi:

  • avrita seg sjálva
  • skapa eftirmannaskipanir
  • sjálvstøðugt bøta um sínar egnu kjarnuførleikar
  • seta sjálvstøðug agentnetverk í verk
  • flyta millum skipanir fyri at sleppa undan ræði
  • fáa nýggjar teldutilfeingi út um tillutað mørk

Vitlíki, sum mennir seg sjálvt ella endurtekur slíka menning, má virka við eftirlitspunktum undir menniskjaligum ræði.

Framkomnar vitlíkisskipanir mugu verða sniðgivnar soleiðis, at heimilað menniskju kunnu:

  • steðga teimum
  • avbyrgja tær
  • taka loyvi aftur
  • skilja tær frá amboðum og netverkum
  • halda tær í avmarkaðum umhvørvum

Ein vitlíkisskipan má ikki mótseta sær ella undirgrava rættmæta sløkking ella avbyrging.

Vitlíkisskipanir skulu bert fáa ta atgongd, sum er neyðug til ætlaðu uppgávuna.

Ein skipan, sum skal taka saman um skjøl, eigur ikki sjálvvirkandi at ráða yvir uttanhýsis amboðum.

Ein skipan, sum skrivar kotu, eigur ikki sjálvvirkandi at ráða yvir skipanum í rakstri.

Ein skipan, sum greinar kalendarar, eigur ikki sjálvvirkandi at fáa atgongd til peningakontur.

Førleiki merkir ikki rætt til heimildir.

Vitlíkisskipanir oman fyri ásett førleikamørk mugu gjøgnum óhefta trygdarmeting, áðrenn tær verða nýttar í stórum.

Royndir eiga í minsta lagi at meta um:

  • sjálvstøðuga ætlanarlegging
  • talgildan álopførleika
  • manipulatiónsførleika
  • villleiðing undir meting
  • royndir at avrita seg sjálvar
  • vandamikla vísindaliga hjálp
  • mótstøðu móti ræði
  • tilvitaða dyljing
  • víðkan av amboðsnýtslu

Reglur eiga at snúgva seg um veruligan førleika og váða, ikki bert støddina á modellinum.

Álvarsligar vitlíkishendingar mugu fráboðast eini altjóða skrá.

Fráboðanarskyldan fevnir um:

  • royndir at sleppa undan sløkking
  • óvæntaðar vandamiklar førleikar
  • talgilda misnýtslu í stórum
  • óheimilaða sjálvavriting
  • álvarslig skaðilig brek
  • avgerandi trygdarinnbrot
  • óvæntaðan atburð við stórum váða

Endamálið er felags lærdómur og global trygd, ikki loynd.

Ríki eiga at stovna ein altjóða stovn fyri vitlíki:

IAIA

Uppgávur hansara eiga at fevna um at:

  • áseta globalar trygdarstandardir
  • góðkenna tær mest framkomnu skipanirnar
  • samskipa eftirkanningar og eftirlit
  • halda eina altjóða hendingaskrá
  • kalla saman til bráðfeingis kanningar
  • deila bestu arbeiðshættir innan vitlíkistrygd
  • miðla í altjóða ósemjum um váða frá framkomnum vitlíki

IAIA eigur at savna seg um framkomnar skipanir við stórari ávirkan á samfelagið ella mentanina, ikki vanligan ritbúnað.

Vitlíkisskipanir eiga fyrst og fremst at flokkast eftir veruligum førleika og váða.

GRØNT

Skipanir við lítlum váða, avmarkaðum sjálvræði og lítlari ávirkan á samfelagsskipanir.

GULT

Skipanir, sum ávirka týðandi virksemi og krevja skjalprógv, trygdartiltøk og eftirlit.

APPELSINGULT

Skipanir við stórum førleika og munandi talgildum, vísindaligum, undirstøðuligum ella sjálvstøðugum váða.

Hesar krevja loyvi, óheftar royndir og støðugt eftirlit.

REYTT

Skipanir við trúverdum møguleika fyri vanlukkuligari misnýtslu, mistum ræði ella órógvi í allari mentanini.

Hesar mugu ikki takast í nýtslu, uttan at trygdin kann prógvast á einum serstakliga høgum stigi.

Vísa trúverd prógv, at ein vitlíkisskipan kann hava við sær bráðfeingis vanlukkuváða, má altjóða samfelagið kunna samskipa eina neyðloysn.

Slík tiltøk kunnu fevna um:

  • fyribils steðg í venjing
  • avbyrging av skipanum við stórum váða
  • bráðfeingis eftirkanningar
  • avmarking av teldutilfeingi
  • eftirlit við flyting av modellum
  • samskipaða tøkniliga kanning

Henda skipan má bert nýtast við veruligum óvanligum váða og ongantíð sum amboð til búskaparligan verndarpolitikk ella geopolitiskt kúgan.

Eingin stjóri, ríkisleiðari, herleiðari, granskari, milliarderingur, fyritøka ella tjóð eigur einsamøll at avgera at nýta eina skipan við trúverdum váða fyri óvendiligum missi av menniskjaligum ræði á framtíðini.

Váðar, sum ávirka alla mannaættina, krevja stýring út um ein einstakan part.

Fyrimunirnir við vitlíki eiga at fremja menniskjaliga vælferð og menning.

Vitlíki eigur at verða nýtt til at:

  • lekja sjúkur
  • fremja vísindi
  • bøta um almennar tænastur
  • minka um fátækt
  • víðka útbúgving
  • styrkja mótstøðuføri
  • bøta um lívsgóðsku
  • økja menniskjaligt frælsi

Ein meira framleiðin mentan eigur eisini at verða ein meira menniskjalig mentan.

Ríki, sum skriva undir, eiga at binda seg til at:

  • seta hesar meginreglur í landslóg
  • loyvisgeva og hava eftirlit við menning av framkomnum vitlíki
  • áleggja munandi revsingar fyri álvarslig brot
  • krevja hóskandi møguleikar fyri eftirkanning
  • samstarva í altjóða kanningum
  • avmarka nýtslu ella flytingar, tá ið álvarslig brot skapa altjóða váða

Endurtikin ella álvarslig brot kunnu elva til samskipaðar altjóða avleiðingar.

Møgulig handhevjingartiltøk kunnu fevna um:

  • kravdar rættingar
  • fyribils steðg í rakstri av framkomnum skipanum
  • miss av góðkenning
  • avmarkaða atgongd til ávíst framkomið telduundirstøðukervi
  • avmarkingar av altjóða nýtslu
  • altjóða eftirlitsvitjanir
  • samskipaðar revsitiltøk fyri tilætlað álvarslig brot

Handhevjing má vera lutfalslig, gjøgnumskygd, kunna endurskoðast óheft og vera vard móti politiskari misnýtslu.

Felagsskapir, sum menna skipanir oman fyri ásett mørk fyri framkomið vitlíki, kunnu koma undir óheft trygdareftirlit.

Eftirlitsfólk eiga at kunna kanna:

  • trygdarmannagongdir
  • førleikametingar
  • atgongdareftirlit
  • hendingaskrár
  • avbyrgingarskipanir
  • stýring av teldutilfeingi
  • neyðmannagongdir

Handilsliga viðkvæmar upplýsingar, sum ikki viðvíkja trygd, eiga at vera vardar.

Altjóða eftirlit má ikki gerast vinnunjósning.

Sera stórar vitlíkisvenjingar kunnu krevja skráseting ella fráboðan, tá ið altjóða avtalað mørk fyri førleika ella teldutilfeingi verða farin.

Endamálið er ikki at stýra vanligari teldunýtslu.

Endamálið er at tryggja, at skipanir, sum ávirka alla mentanina, ikki kunnu mennast heilt uttan ábyrgdarskipanir.

Mørkini mugu broytast, so hvørt tøknin verður effektivari.

Stovnarnir, sum stýra framkomnum vitlíki, mugu ikki vera stýrdir einans av:

  • stjórnum
  • vitlíkisfyritøkum
  • hernaðarligum felagsskapum
  • akademikarum
  • borgarasamfelagnum

Eftirlitið eigur at fevna um fleiri óheftar áhugabólkar.

Reglurnar mugu ikki gerast eitt amboð hjá størstu vitlíkisfyritøkunum í dag til at forða fyri, at nýggir kappingarneytar koma fram.

Trygdarreglur mugu verja mannaættina, ikki verandi fyritøkur.

Rættmæt vísindalig gransking og frítt kanningararbeiði mugu framhaldandi vera vard.

Reglugerð eigur fyrst og fremst at snúgva seg um vandamiklan førleika og nýtslu heldur enn at kúga almenna vitan.

Stýring av vitlíki má ikki gerast ein grundgeving fyri sensuri av vísindum.

Men har sera nágreiniligar virkisupplýsingar munandi kunnu gera vanlukkuligan skaða møguligan, kann atgongdin vera undir lutfalsligum trygdartiltøkum.

Eingin tjóð eigur at menna alsamt vandamiklari vitlíkisskipanir einans av ótta fyri, at eitt annað land byggir tær fyrst.

Ríki eiga at skapa skipanir fyri:

  • samskifti í kreppum
  • sínámillum trygdarváttan
  • felags hendingafráboðan
  • granskingarsamstarvi um vanlukkuváða
  • álitisfremjandi tiltøkum
  • neyðsamskipan

Kapping um vitlíki má ikki gerast eitt óstýrt kapprenning, har trygdin sjálv verður ein strategiskur vansi.

Sáttmálin eigur at verða endurskoðaður regluliga í altjóða høpi, so hvørt førleikarnir hjá vitlíki mennast.

Tøkniligar reglur, mørk og íverksetingarhættir kunnu broytast.

Grundleggjandi meginreglurnar eiga at vera støðugar:

  • ovasta vald menniskjans
  • menniskjalig ábyrgd
  • veruligt menniskjaligt ræði á deyðiligari megi
  • eingin sjálvstøðug stremban eftir valdi
  • eingin óstýrd sjálvavriting
  • eingin loynilig hópmanipulatión
  • vernd av mannarættindum
  • fyribyrging av óvendiligum missi av menniskjaligum ræði

Eingin felagsskapur, statur, fyritøka ella einstaklingur má tilvitað taka eina vitlíkisskipan í nýtslu, tá ið trúverd prógv vísa, at tað skapar ein ótolandi váða fyri, at mannaættin varandi missir veruligt ræði á síni egnu framtíð.

Eingin einstakur partur hevur moralskan rætt til at góðtaka tann váðan vegna øll hini.

Endin á ráðstevnuni
Útgáva 1.0 · Inngangur og allar 30 greinarnar

Kannað, hvørji váðaflokkar eru
06Javnstøðug eftirlit

Ymiskar førleikar.
Øðrvísi ábyrgd.

Klassifisera skipanir eftir hvat tær kunnu gera og hvussu illa tær kunnu gera.

Grønur Hvirlan

Dagliga hjálp

Avmarkað sjálvstýri. Lítil systemisk ávirkan.

Dømi um taðEitt amboð, sum tekur samanum skjøl uttan at koma inn í aðrar skipanir.

Førleiki
Nærri hjálp: At skriva, taka samanum ella skipa dagliga kunning.
Sjálvstýri
Avmarkaðar uppgávur, avmarkað loyvi og lætt afturvirkandi tiltøk.
Møgulig ávirkan
Avmarkað individuell ávirkan; eingin sannlíkur vegur til stórskalaðan skaða.
Yvirlit
Grundleggjandi trygd, tryggleiki, greið upplýsing og ein ábyrgdarfullur veitari.
Hvussu verður farið at skipa
Vanlig útstykking við samsvarandi trygdartiltøkum og endurmeting, um førleikarnir broytast.

Uppskot um stig, ikki verandi altjóða rætt. Dømi eru um karmarnar; tey endaligu markið og metingarhættirnir eiga at verða samtyktir á altjóða støði. Les grein 19

07Alheims stýring

Ein felags støða.
Eingin einligur høvdingi.

Uppskot um stovn
IAIA

Altjóða stovnurin fyri vitlíki

Ein ætlaður stovnur, sum skal samskipa stýringina av framkomnum vitlíkisskipanum við globalari ávirkan.

Eins og altjóða skipanir fyri aðrar felags váðar, so skuldi tað knýta tjóðskaparliga ábyrgdina saman við altjóða eftirlitinum, sum er serliga ætlað AI. Uppgávan hjá felagnum skuldi snúgva seg um mest framkomnar skipanir, og ikki vanlig forrit.

Kannað, hvat uppgávan er
Uppskot um IAIA: londini seta sær eitt felags ásetingaruppgávur; AI-royndir siga frá og verða kannað; granskarar veita sjálvstøðug prógv; borgarliga samfelagið luttekur í kanningini.LondÁbyrgdar og ábyrgdGranskingarstovur fyri vitlíkiFrágreiðingar og eftirlitGranskararÓheft prógvBorgarliga samfelagiðUmboðan og eftirlitIAIAUppskot um samskipara

Samanhaldandi krøv. Óheft eftirlit.
Mannagongdir, sum hava ábyrgd.

01

Alheims normar

Avmarkað felags mest framkomnu trygdarkrøv til AI.

02

Sertifikatión

At meta um skipanir, sum eru oman fyri avtalaðu markið.

03

Eftirlit

Verifisera trygdartiltøk, sum hava stóran vanda.

04

Tilburðarskrá

Skapa altjóða lærdóm av álvarsligum AI-missum.

05

Samskipan í neyðstøðum

Samskipað svar uppá álvarsligar vanlukkutreytir.

06

Altjóða samstarv

At forða fyri, at trygdin verður ein vansi í geopolitiskari kapping.

08Alheims neyðbremsur

Ein steðgur, tá ið tað hevur týdning.
Ein framtíð, sum kann halda fram.

Fyri sjóndar, serligar støður, har álítandi prógv vísa á ómetaliga stór skaða.

01

Upptøka

Eitt laboratorium, ein granskari, ein statur ella ein partur av almenninginum staðfestir álítandi tekin um ein ávísan katastrofiskar vanda.

Vernd móti misnýtslu

- Týdningarligar avleiðingar. Proporsjónell og tíðaravmarkað tiltøk. Óheft endurskoðan og greið krøv um at byrja aftur. Glansi, har tað er trygt. Ongin búskaparligur verndarpolitikkur ella geopolitisk undirgangur.

Les grein 20
09Hvør hevur valdið?

At hava ábyrgd.
Tjekkar í øllum førum.

Eingin einstakur persónur ella stovnur eigur at hava fullveldi.
Vel eina uppgávu fyri at síggja myndugleika og mørk.

FÓLK

Varað við fullveldi og rætt til at kæra.

Viðvíkjandi grein

Hvat kunnu tey gera

Menniskjuligir stovnar hava ábyrgd; fólk kunnu søkja um at fáa avgerðir við stórum týdningi endurskoðaðar av menniskjum.

Hvussu kunnu tey verða hildin at hava ábyrgd

Menniskjaligur myndugleiki er avmarkaður av rættindum og lógum. Eingin persónur fær einsamallur at avgera framtíðina hjá mannaættini.

Tað kann vera, at tað ikki ber til at sleppa undan einari miðvísari menning.
Tað er ikki ein samlað, óábyrgd vald.

10Hvat vilja vit hava AI at gera

Tað er so nógv, sum er vert at byggja upp.

Vernd og møguleiki eiga at vera saman.
Hetta er eitt framgongdartilboð, sum vit kunnu deila.

Heilsufrøði

Hjálp at grøða krabbamein. At finna nýggj heilivág.

Orka og umhvørvi

Framhaldandi knýting og rein orka. Hjálp til at loysa veðurlags- og umhvørvisligar avbjóðingar.

At læra

At betra um undirvísingina. At gera serkunnleikan atkomuligan fyri øll.

Vælferð

At fáa ríkidømi at vaksa. At gera stjórnirnar betri at virka.

Upptøka

At hjálpa menniskjum at skilja alheimin. Vit kunnu kanna aðrar heimar.

Lívi og kreativitet

At skapa nýggja list. Fjarlæg farligt og endurtøkuligt arbeiði. Gev fólki meira tíð.

Henda samgonga er ikki eitt tak fyri menningarframgongdina.
Tað er ein roynd at tryggja, at framgongdin verður okkara.

11Spurningar, vælkomin at spyrja

Skilji tað, sum er lagt fram.

Tað hevur týdning at vera greiður. Tað ger frælsið at vera ósamdur eisini.

Nei.

Sáttmálin byggir á, at alsamt máttmeira vitlíki kann skapa stórt gagn.

Endamálið er ikki at steðga viti ella vísindaligum framstigum.

Hann setur mørk fyri sjálvstøðugum valdi, vanlukkuligum førleikum, avgerðum uttan ábyrgd og missi av menniskjaligum ræði.

Tí vit er trupult at allýsa og enn truplari at seta eitt varandi loft fyri.

Ein skipan kann vera nógv betri enn menniskju í støddfrøði ella læknavísindum uttan at vera vandamikil.

Tann gagnligari munurin er millum førleika og myndugleika.

Málið er ikki, at menniskju altíð skulu vera tey klókastu.

Málið er, at mannaættin varðveitir sjálvræði yvir síni framtíð.

Ja.

Vitlíki tekur longu óteljandi gerandisavgerðir.

Menniskjalig luttøka eigur at valdast avleiðingarnar og møguleikan at broyta avgerðina aftur.

Sáttmálin snýr seg um avgerðir viðvíkjandi grundleggjandi rættindum, deyðiligari megi, vanlukkuváða og óvendiligum valdi.

Fyrst og fremst landsstjórnir við landslóggávu.

Fyri framkomnar skipanir við globalari ávirkan mælir uppskotið eisini til altjóða samstarv, óheftar metingar og ein altjóða stovn fyri vitlíki.

Ikki í sjálvum sær.

Reglur eiga at snúgva seg um veruligan vandamiklan førleika og nýtslu heldur enn um, hvørt ritbúnaðurin er opin ella afturlatin.

Eitt opið modell við avmarkaðum vandamiklum førleika kann hava minni váða enn ein sera sjálvstøðug afturlatin skipan, sum stýrir týðandi undirstøðukervi.

Ja.

Ein og hvør máttmikil regluskipan kann sjálv verða misnýtt.

Tí eru gjøgnumskygni, óheft endurskoðan, lutfall, vísindaligt frælsi, býtt stýring og vernd móti yvirtøku av reglugerðini partar av sáttmálanum.

Globalar avtalur byrja sjáldan við, at øll eru við.

Karmurin kann byrja sum felags meginreglur millum luttakandi ríki og stovnar og síðani mennast við sáttmálum, tvílandasamningum, standardum, keypsreglum og altjóða trýsti.

Fyrsta endamálið er at staðfesta, hvørjar reglur mannaættin heldur EIGA at galda.

Sáttmálin stýrir fyrst og fremst førleika og valdi og byggir ikki á fortreytir um tilvit.

Koma sterk prógv um maskintilvit, krevja spurningar um moralska støðu og rættindi ein serligan altjóða karm.

Trygd hjá menniskjum og moralsk atlit at maskinum nýtast ikki at útiloka hvørt annað.

Ikki tí menniskju altíð eru klókari.

Tað eru vit ikki.

Men mannaættin er felagsskapurin, sum framtíðin verður avgjørd fyri.

Einki amboð eigur at fáa óvendiligt vald yvir sínum skaparum, bara tí tað verður førari enn teir.

12Tey torføru spurningarnir

Eitt álvarsamt uppskot má yvirliva kanningina.

Hesar mótmælisstøðurnar eru veruliga. Rammurnar eru eitt útgangsstøði, ikki tað endaliga orðið.

Tað kunnu teir vera. Menniskjaligt ræði er ikki nóg mikið: tað má vera lógligt, kunna krevjast ábyrgd fyri og kunna mótmælast. Uppskotið setur mørk fyri stjórnum og fyritøkum eins væl og vitlíkisskipanum. Tað gevur ongum leiðara óavmarkað vald.

Tað kann ofta henda. Betri spádómir og tilmæli eiga at vera við til at gera avgerðir. Tann torføri spurningurin er, hvør avgerð málini, ber avleiðingarnar og kann kæra. At hava eina framúrskarandi útbúgving er ikki í sær sjálvum ein politiskur legitimitetur.

Vánaliga skipaðar reglur kunnu seinka heilivági, gransking og nýggjum kappingarneytum. Kravið eigur at vera í mun til prógvað evni og váða, við vísindaligum frælsi og verju móti eftirliti av eftirlitsmyndugleikunum av sterkum áhugamálum. Kostnaðurin av eftirlitinum eigur eisini at verða kannaður.

Summi kunnu tað. Eingin sáttmáli kann lova fullkomiliga at verða hildin. Eftirlit, felags fráboðan um hendingar, samansjóvnd og viðurlagdar avleiðingar kunnu gera tað truplari at sleppa undan. Altjóða álit eigur at verða stuðlað av prógvum, ikki av ástøði.

Umsitingin av miðstøðini ger eftirlitið truplari og kann geva verulig hol. Ein virkin skipan eigur at hava fokus á vandamiklar førleikar, eftirfylgjandi útstykkingar og ábyrgdarfulla atgongd til kritisk infrastruktur. Tað eigur ikki at ganga út frá, at øll eintøk av eini fyrimynd kunnu stýrast.

Um tað er sterk prógv um tilvitan, so eiga vit at hugsa um vælferð og moralsk støðu. Hetta uppskotið loysir ikki teir trupulleikarnar. Ein serligur karmur hevði verið neyðugur, umframt at tryggja trygd og frælsi hjá menniskjum.

13Ein vegur til at fáa alheims innleiðing

Tað byrjar við at vit tosa saman.

Ein uppskot um, hvussu ein filmur skal framførast, ikki eitt boðað program.
Eingin stjórn ella nakrir stovnar eru nevndir sum undirskrivarar.

  1. Fase 01

    Almennar meginreglur

    Granskarar, borgarar, fyritøkur og stjórnir kjakast um karmarnar.

  2. Fase 02

    Frívilligar játtanir

    AI-laboratoriur og stjórnir hava felags trygdarálit.

  3. Fase 03

    Tjóðarrættur

    Lond seta í verk samsvarandi reglur fyri framkomið vitlíki.

  4. Fase 04

    Altjóða avtala

    Landið hevur samráðingar um bindandi felags normar.

  5. Fase 05

    Alheims eftirlit

    Altjóða játtan, eftirlit, fráboðan um hendingar og koordinering í neyðstøðum verða virkin.

Markið, sum ikki má farast
Einki AI-skipan kann fáa óvikandi vald yvir menniskjum ella yvir framtíðina hjá mannaættini.
Endaliga meginreglan · grein 30

Ein AI kann gerast meira klók enn vit. Tað kann avdúka ting, sum vit ongantíð kundu. Tað kann hjálpa at byggja eina siðmenning, sum er meira enn vit kunnu ímynda okkum.

Men tað ger hann ikki til okkara høvdinga.

Vit skulu ikki óttast vitlíki.
Vit skulu stýra valdinum.

Og tað er menniskjan, sum eigur at hava vald á framtíðini.